[{"data":1,"prerenderedAt":294},["ShallowReactive",2],{"kanda-kishkindhakand":3,"episode-kishkindhakand-sugriva-vairagya":49,"verse-kishkindhakand-sugriva-vairagya":8,"verse-episode-kishkindhakand-sugriva-vairagya":8,"verse-surround-kishkindhakand-sugriva-vairagya":8,"episode-verses-kishkindhakand-sugriva-vairagya":85,"episode-nav-kishkindhakand-sugriva-vairagya":285},{"id":4,"title":5,"body":8,"chaupais":9,"chhands":10,"description":11,"dohas":14,"extension":15,"highlights":16,"icon":26,"meta":27,"navigation":28,"next":29,"number":35,"path":36,"prev":37,"seo":42,"shlokas":45,"slug":46,"sorathas":10,"stem":47,"__hash__":48},"kandas\u002Fkandas\u002Fkishkindhakand.yml",{"hi":6,"en":7},"किष्किन्धाकाण्ड","Kishkindha Kand",null,154,3,{"hi":12,"en":13},"किष्किन्धाकाण्ड में वानर राज सुग्रीव से मित्रता, हनुमान से मिलन और सीता की खोज का वर्णन है।","The book of Kishkindha describes the alliance with the Vanara king Sugriva, the meeting with Hanuman, and the search for Sita.",31,"yml",[17,20,23],{"hi":18,"en":19},"हनुमान मिलन","Meeting Hanuman",{"hi":21,"en":22},"सुग्रीव मित्रता","Alliance with Sugriva",{"hi":24,"en":25},"सीता खोज","Search for Sita","i-lucide-mountain",{},true,{"id":30,"slug":31,"title":32},5,"sundarkand",{"hi":33,"en":34},"सुन्दरकाण्ड","Sundar Kand",4,"\u002Fkandas\u002Fkishkindhakand",{"id":10,"slug":38,"title":39},"aranyakand",{"hi":40,"en":41},"अरण्यकाण्ड","Aranya Kand",{"title":43,"description":44},{"hi":6,"en":7},{"hi":12,"en":13},2,"kishkindhakand","kandas\u002Fkishkindhakand","NmeDdf2R8TASfhfj6i43FN_HJgQytbIusfrHREd8Cxw",{"id":50,"title":51,"body":8,"contextSummary":54,"description":57,"endAnchor":60,"episodeId":35,"extension":15,"kanda":46,"meta":61,"navigation":28,"next":62,"path":68,"prev":69,"seo":77,"shortTitle":80,"slug":81,"startAnchor":82,"stem":83,"__hash__":84},"episodes\u002Fkishkindhakand\u002Fsugriva-vairagya.yml",{"hi":52,"en":53},"सुग्रीव का वैराग्य","Sugriva's Renunciation",{"hi":55,"en":56},"सुग्रीव के वैराग्य और प्रभु-शरण के संकल्प का जागरण","Sugriva awakening to detachment and resolving to seek refuge in the Lord",{"hi":58,"en":59},"प्रभु की करुणा और महिमा का अनुभव कर सुग्रीव के भीतर वैराग्य का भाव जाग उठता है। वह सांसारिक मोह की क्षणभंगुरता को समझकर प्रभु की शरण का महत्व पहचानता है।","Touched by the Lord's grace and greatness, Sugriva develops a spirit of detachment. He begins to see the fleeting nature of worldly attachment and the value of taking refuge in the Lord.",7,{},{"id":30,"slug":63,"title":64,"shortTitle":67},"bali-sugriva-yuddh-bali-uddhar",{"hi":65,"en":66},"बालि-सुग्रीव युद्ध, बालि उद्धार","The Bali-Sugriva Battle and Bali's Deliverance",{"hi":65,"en":66},"\u002Fkishkindhakand\u002Fsugriva-vairagya",{"id":10,"slug":70,"title":71,"shortTitle":74},"sugriva-dukh-bali-vadh-pratigya-mitra-lakshan",{"hi":72,"en":73},"सुग्रीव का दुःख सुनाना, बालि वध की प्रतिज्ञा, श्रीरामजी का मित्र लक्षण वर्णन","Sugriva's Sorrow, Rama's Vow to Slay Bali, and the Marks of True Friendship",{"hi":75,"en":76},"सुग्रीव का दुःख और बालि वध की प्रतिज्ञा","Sugriva's Sorrow and Vow to Slay Bali",{"title":78,"description":79},{"hi":52,"en":53},{"hi":58,"en":59},{"hi":52,"en":53},"sugriva-vairagya",7.7,"kishkindhakand\u002Fsugriva-vairagya","ASgbxAk0EWwIvFgPfncuU4ISdV-ZUpPG2-iAk6rvfu8",[86,108,130,152,174,196,218,240,262],{"id":87,"title":88,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":60,"indexInGroup":60,"kanda":46,"meaning":89,"meta":92,"navLabel":93,"navigation":28,"parentEpisode":81,"path":96,"seo":97,"slug":98,"stem":99,"text":100,"textIAST":101,"type":102,"verseIndex":103,"verseLabel":104,"__hash__":107},"verses\u002Fkishkindhakand\u002Fupaja-gyaan-bachan-tab-bola.yml","Upaja Gyaan Bachan Tab Bola",{"hi":90,"en":91},"जब ज्ञान उत्पन्न हुआ तब वे ये वचन बोले कि हे नाथ! आपको कृपा से अब मेरा मन स्थिर हो गया। सुख, सम्पत्ति, परिवार और बड़ाई (बड़प्पन) सबको त्यागकर मैं आपकी सेवा ही करूँगा।","When true understanding arose, he spoke these words: “O Lord, by your grace my mind has become steady. Leaving aside all happiness, wealth, family, and greatness, I shall serve you alone.”",{},{"hi":94,"en":95},"उपजा ग्यान बचन तब बोला","Upaja gyaan bachan tab bola","\u002Fkishkindhakand\u002Fupaja-gyaan-bachan-tab-bola",{},"upaja-gyaan-bachan-tab-bola","kishkindhakand\u002Fupaja-gyaan-bachan-tab-bola","उपजा ग्यान बचन तब बोला। नाथ कृपाँ मन भयउ अलोला॥\nसुख संपति परिवार बड़ाई। सब परिहरि करिहउँ सेवकाई॥","upajā gyāna bacana taba bolā। nātha kṛpāṃ mana bhayau alolā॥\nsukha saṃpati parivāra baḍāī। saba parihari karihauṃ sevakāī॥","chaupai",46,{"en":105,"hi":106},"8","८","a86G_85y_rzUwocfrgsyDBMzFtbE5EbMKF_GUQPrZd8",{"id":109,"title":110,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":60,"indexInGroup":111,"kanda":46,"meaning":112,"meta":115,"navLabel":116,"navigation":28,"parentEpisode":81,"path":119,"seo":120,"slug":121,"stem":122,"text":123,"textIAST":124,"type":102,"verseIndex":125,"verseLabel":126,"__hash__":129},"verses\u002Fkishkindhakand\u002Fe-sab-ram-bhagati-ke-badhak.yml","E Sab Ram Bhagati Ke Badhak",8,{"hi":113,"en":114},"क्योंकि आपके चरणों की आराधना करनेवाले संत कहते हैं कि ये सब (सुख-सम्पत्ति आदि) रामभक्ति के विरोधी हैं। जगत् में जितने भी शत्रु, मित्र और सुख-दुःख [आदि द्वन्द्व] हैं, सब मायारचित हैं, परमार्थतः (वास्तव में) नहीं हैं।","For the saints who worship your feet say that all these things stand against devotion to Rama. In this world, all opposites—enemy and friend, joy and sorrow—are created by Maya; in truth, they do not exist.",{},{"hi":117,"en":118},"ए सब राम भगति के बाधक","E sab Ram bhagati ke badhak","\u002Fkishkindhakand\u002Fe-sab-ram-bhagati-ke-badhak",{},"e-sab-ram-bhagati-ke-badhak","kishkindhakand\u002Fe-sab-ram-bhagati-ke-badhak","ए सब राम भगति के बाधक। कहहिं संत तव पद अवराधक॥\nसत्रु मित्र सुख दुख जग माहीं। मायाकृत परमारथ नाहीं॥","e saba rāma bhagati ke bādhaka। kahahiṃ santa tava pada avarādhaka॥\nsatru mitra sukha dukha jaga māhīṃ। māyākṛta paramāratha nāhīṃ॥",47,{"en":127,"hi":128},"9","९","FGFlynz0avwebJz8Zkedo9rrno7ij07yrRrcWd-gjbs",{"id":131,"title":132,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":60,"indexInGroup":133,"kanda":46,"meaning":134,"meta":137,"navLabel":138,"navigation":28,"parentEpisode":81,"path":141,"seo":142,"slug":143,"stem":144,"text":145,"textIAST":146,"type":102,"verseIndex":147,"verseLabel":148,"__hash__":151},"verses\u002Fkishkindhakand\u002Fbali-param-hit-jaasu-prasada.yml","Bali Param Hit Jaasu Prasada",9,{"hi":135,"en":136},"हे श्रीरामजी! बालि तो मेरा परम हितकारी है, जिसकी कृपा से शोक का नाश करनेवाले आप मुझे मिले; और जिसके साथ अब स्वप्न में भी लड़ाई हो तो जागने पर उसे समझकर मन में संकोच होगा [कि स्वप्न में भी मैं उससे क्यों लड़ा]।","O Rama, Bali is my greatest benefactor, for by his grace I have met you, who destroy sorrow. And if I were to quarrel with him even in a dream, I would feel ashamed upon waking and remembering it.",{},{"hi":139,"en":140},"बालि परम हित जासु प्रसादा","Bali param hit jaasu prasada","\u002Fkishkindhakand\u002Fbali-param-hit-jaasu-prasada",{},"bali-param-hit-jaasu-prasada","kishkindhakand\u002Fbali-param-hit-jaasu-prasada","बालि परम हित जासु प्रसादा। मिलेहु राम तुम्ह समन बिषादा॥\nसपनें जेहि सन होइ लराई। जागें समुझत मन सकुचाई॥","bāli parama hita jāsu prasādā। milehu rāma tumha samana biṣādā॥\nsapaneṃ jehi sana hoi larāī। jāgẽ samujhata mana sakucāī॥",48,{"en":149,"hi":150},"10","१०","9kJDzKCkq62RxmXMiERbpFGtMT72ga6ODpPiS8rgDhk",{"id":153,"title":154,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":60,"indexInGroup":155,"kanda":46,"meaning":156,"meta":159,"navLabel":160,"navigation":28,"parentEpisode":81,"path":163,"seo":164,"slug":165,"stem":166,"text":167,"textIAST":168,"type":102,"verseIndex":169,"verseLabel":170,"__hash__":173},"verses\u002Fkishkindhakand\u002Fab-prabhu-kripa-karahu-ehi-bhaanti.yml","Ab Prabhu Kripa Karahu Ehi Bhaanti",10,{"hi":157,"en":158},"हे प्रभो! अब तो इस प्रकार कृपा कीजिए कि सब छोड़कर दिन-रात मैं आपका भजन ही करूँ। सुग्रीव की वैराग्ययुक्त वाणी सुनकर (उसके क्षणिक वैराग्य को देखकर) हाथ में धनुष धारण करनेवाले श्रीरामजी मुसकराकर बोले--।","O Lord, now grant me your grace in such a way that, leaving everything aside, I may worship you day and night. Hearing Sugriva’s dispassionate words, Lord Rama, who held the bow in his hand, smiled and spoke.",{},{"hi":161,"en":162},"अब प्रभु कृपा करहु एहि भाँती","Ab prabhu kripa karahu ehi bhaanti","\u002Fkishkindhakand\u002Fab-prabhu-kripa-karahu-ehi-bhaanti",{},"ab-prabhu-kripa-karahu-ehi-bhaanti","kishkindhakand\u002Fab-prabhu-kripa-karahu-ehi-bhaanti","अब प्रभु कृपा करहु एहि भाँती। सब तजि भजनु करौं दिन राती॥\nसुनि बिराग संजुत कपि बानी। बोले बिहँसि रामु धनुपानी॥","aba prabhu kṛpā karahu ehi bhāṃtī। saba taji bhajanu karauṃ dina rātī॥\nsuni birāga saṃjuta kapi bānī। bole bihaṃsi rāmu dhanupānī॥",49,{"en":171,"hi":172},"11","११","5qFQDapICTOb3QkFgGHCkEn4Sd8VWcmFFbf6RyJx4ZI",{"id":175,"title":176,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":60,"indexInGroup":177,"kanda":46,"meaning":178,"meta":181,"navLabel":182,"navigation":28,"parentEpisode":81,"path":185,"seo":186,"slug":187,"stem":188,"text":189,"textIAST":190,"type":102,"verseIndex":191,"verseLabel":192,"__hash__":195},"verses\u002Fkishkindhakand\u002Fjo-kachhu-kahehu-satya-sab-soi.yml","Jo Kachhu Kahehu Satya Sab Soi",11,{"hi":179,"en":180},"तुमने जो कुछ कहा है, वह सभी सत्य है; परन्तु हे सखा! मेरा वचन मिथ्या नहीं होता (अर्थात् बालि मारा जायगा और तुम्हें राज्य मिलेगा)। [काकभुशुण्डिजी कहते हैं कि—] हे पक्षियों के राजा गरुड़! नट (मदारी) के बंदर की तरह श्रीरामजी सबको नचाते हैं, वेद ऐसा कहते हैं।","Whatever you have said is all true; yet, O friend, my word does not fail in falsehood (that is, Bali will indeed be slain and you will obtain the kingdom). [Kakbhushundi says:] O Garuda, king of birds, Rama makes all beings dance like a juggler’s monkeys; so the Veda declares.",{},{"hi":183,"en":184},"जो कछु कहेहु सत्य सब सोई","Jo kachhu kahehu satya sab soi","\u002Fkishkindhakand\u002Fjo-kachhu-kahehu-satya-sab-soi",{},"jo-kachhu-kahehu-satya-sab-soi","kishkindhakand\u002Fjo-kachhu-kahehu-satya-sab-soi","जो कछु कहेहु सत्य सब सोई। सखा बचन मम मृषा न होई॥\nनट मरकट इव सबहि नचावत। रामु खगेस बेद अस गावत॥","jo kachhu kahehu satya saba soī। sakhā bacana mama mṛṣā na hoī॥\nnaṭa marakaṭa iva sabahi nacāvata। rāmu khagesa beda asa gāvata॥",50,{"en":193,"hi":194},"12","१२","9jzmtaDaBmgD-YlUyhRCDCRjHa5stui9qRNYcfkcO8k",{"id":197,"title":198,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":60,"indexInGroup":199,"kanda":46,"meaning":200,"meta":203,"navLabel":204,"navigation":28,"parentEpisode":81,"path":207,"seo":208,"slug":209,"stem":210,"text":211,"textIAST":212,"type":102,"verseIndex":213,"verseLabel":214,"__hash__":217},"verses\u002Fkishkindhakand\u002Flai-sugriva-sang-raghunatha.yml","Lai Sugriva Sang Raghunatha",12,{"hi":201,"en":202},"तदनन्तर सुग्रीव को साथ लेकर और हाथों में धनुष-बाण धारण करके श्रीरघुनाथजी चले। तब श्रीरघुनाथजी ने सुग्रीव को बालि के पास भेजा। वह श्रीरामजी का बल पाकर बालि के निकट जाकर गरजा।","Then Lord Raghunatha set out, taking Sugriva with him and holding bow and arrows in his hands. After that, Raghuapati sent Sugriva to Bali. Empowered by Rama’s strength, Sugriva went near Bali and roared.",{},{"hi":205,"en":206},"लै सुग्रीव संग रघुनाथा","Lai Sugriva sang Raghunatha","\u002Fkishkindhakand\u002Flai-sugriva-sang-raghunatha",{},"lai-sugriva-sang-raghunatha","kishkindhakand\u002Flai-sugriva-sang-raghunatha","लै सुग्रीव संग रघुनाथा। चले चाप सायक गहि हाथा॥\nतब रघुपति सुग्रीव पठावा। गर्जेसि जाइ निकट बल पावा॥","lai sugrīva saṃga raghunāthā। cale cāpa sāyaka gahi hāthā॥\ntaba raghupati sugrīva paṭhāvā। garjesi jāi nikaṭa bala pāvā॥",51,{"en":215,"hi":216},"13","१३","cy_Pp3luJE4G1RpRNOnBdASF-Y6bLls9ZE0NKCsPVOQ",{"id":219,"title":220,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":60,"indexInGroup":221,"kanda":46,"meaning":222,"meta":225,"navLabel":226,"navigation":28,"parentEpisode":81,"path":229,"seo":230,"slug":231,"stem":232,"text":233,"textIAST":234,"type":102,"verseIndex":235,"verseLabel":236,"__hash__":239},"verses\u002Fkishkindhakand\u002Fsunat-bali-krodhaatur-dhava.yml","Sunat Bali Krodhaatur Dhava",13,{"hi":223,"en":224},"बालि सुनते ही क्रोध में भरकर वेग से दौड़ा। उसकी स्त्री तारा ने चरण पकड़कर उसे समझाया कि हे नाथ! सुनिए, सुग्रीव जिनसे मिले हैं वे दोनों भाई तेज और बल की सीमा हैं।","As soon as Bali heard it, he rushed forward in anger. His wife Tara caught his feet and counseled him: “Listen, my lord—the two brothers Sugriva has met are the very limit of strength and splendor.”",{},{"hi":227,"en":228},"सुनत बालि क्रोधातुर धावा","Sunat Bali krodhaatur dhava","\u002Fkishkindhakand\u002Fsunat-bali-krodhaatur-dhava",{},"sunat-bali-krodhaatur-dhava","kishkindhakand\u002Fsunat-bali-krodhaatur-dhava","सुनत बालि क्रोधातुर धावा। गहि कर चरन नारि समुझावा॥\nसुनु पति जिन्हहि मिलेउ सुग्रीवा। ते द्वौ बंधु तेज बल सींवा॥","sunata bāli krodhātura dhāvā। gahi kara carana nāri samujhāvā॥\nsunu pati jinhahi mileu sugrīvā। te dvau bandhu teja bala sīṃvā॥",52,{"en":237,"hi":238},"14","१४","zGuLJrLozGBWgc4ZA7Jp8P3hupniSwqskNATN8QFieM",{"id":241,"title":242,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":60,"indexInGroup":243,"kanda":46,"meaning":244,"meta":247,"navLabel":248,"navigation":28,"parentEpisode":81,"path":251,"seo":252,"slug":253,"stem":254,"text":255,"textIAST":256,"type":102,"verseIndex":257,"verseLabel":258,"__hash__":261},"verses\u002Fkishkindhakand\u002Fkosales-sut-lachhiman-rama.yml","Kosales Sut Lachhiman Rama",14,{"hi":245,"en":246},"वे कोसलाधीश दशरथजी के पुत्र राम और लक्ष्मण संग्राम में काल को भी जीत सकते हैं।","They are Rama and Lakshmana, sons of Dasharatha, the Lord of Kosala; in battle they can conquer even Death itself.",{},{"hi":249,"en":250},"कोसलेस सुत लछिमन रामा","Kosales sut Lachhiman Rama","\u002Fkishkindhakand\u002Fkosales-sut-lachhiman-rama",{},"kosales-sut-lachhiman-rama","kishkindhakand\u002Fkosales-sut-lachhiman-rama","कोसलेस सुत लछिमन रामा। कालहु जीति सकहिं संग्रामा॥","kosalesa suta lachimana rāmā। kālahu jīti sakahiṃ saṃgrāmā॥",53,{"en":259,"hi":260},"15","१५","BPcyR2gmALAk0wTy1Ps6LLMAtFKN2Z53LCw7Yb88jqc",{"id":263,"title":264,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":60,"indexInGroup":265,"kanda":46,"meaning":266,"meta":269,"navLabel":270,"navigation":28,"parentEpisode":81,"path":273,"seo":274,"slug":275,"stem":276,"text":277,"textIAST":278,"type":279,"verseIndex":280,"verseLabel":281,"__hash__":284},"verses\u002Fkishkindhakand\u002Fkah-bali-sunu-bhiru-priya-samdarasi.yml","Kah Bali Sunu Bhiru Priya Samdarasi",15,{"hi":267,"en":268},"बालि ने कहा-हे भीरु! (डरपोक) प्रिये! सुनो, श्रीरघुनाथजी समदर्शी हैं। जो कदाचित् वे मुझे मारेंगे ही तो मैं सनाथ हो जाऊँगा (परमपद पा जाऊँगा)।","Bali said, “O timid one, beloved, listen: Lord Raghunatha is impartial to all. If by chance he does kill me, then I shall become truly sheltered—for I shall attain the supreme state.”",{},{"hi":271,"en":272},"कह बाली सुनु भीरु प्रिय समदरसी","Kah Bali sunu bhiru priya samdarasi","\u002Fkishkindhakand\u002Fkah-bali-sunu-bhiru-priya-samdarasi",{},"kah-bali-sunu-bhiru-priya-samdarasi","kishkindhakand\u002Fkah-bali-sunu-bhiru-priya-samdarasi","कह बाली सुनु भीरु प्रिय समदरसी रघुनाथ।\nजौं कदाचि मोहि मारहिं तौ पुनि होउँ सनाथ॥","kaha bālī sunu bhīru priya samadarasī raghunātha।\njoṃ kadāci mohi mārahiṃ tau puni hoūṃ sanātha॥","doha",54,{"en":282,"hi":283},"7","७","4HzOCxYoBuRp65S7eiGvXWvTLBO20fukxxrDSvpPRy4",{"episodeCount":243,"prev":286,"next":290},{"slug":70,"kanda":46,"id":10,"title":287,"shortTitle":288,"kandaTitle":289,"episodeCount":243},{"hi":72,"en":73},{"hi":75,"en":76},{"hi":6,"en":7},{"slug":63,"kanda":46,"id":30,"title":291,"shortTitle":292,"kandaTitle":293,"episodeCount":243},{"hi":65,"en":66},{"hi":65,"en":66},{"hi":6,"en":7},1785773688746]