[{"data":1,"prerenderedAt":402},["ShallowReactive",2],{"kanda-ayodhyakand":3,"episode-ayodhyakand-rama-sita-lakshmana-dasharatha-vidai":50,"verse-ayodhyakand-rama-sita-lakshmana-dasharatha-vidai":8,"verse-episode-ayodhyakand-rama-sita-lakshmana-dasharatha-vidai":8,"verse-surround-ayodhyakand-rama-sita-lakshmana-dasharatha-vidai":8,"episode-verses-ayodhyakand-rama-sita-lakshmana-dasharatha-vidai":89,"episode-nav-ayodhyakand-rama-sita-lakshmana-dasharatha-vidai":394},{"id":4,"title":5,"body":8,"chaupais":9,"chhands":10,"description":11,"dohas":14,"extension":15,"highlights":16,"icon":26,"meta":27,"navigation":28,"next":29,"number":35,"path":36,"prev":37,"seo":43,"shlokas":30,"slug":46,"sorathas":47,"stem":48,"__hash__":49},"kandas\u002Fkandas\u002Fayodhyakand.yml",{"hi":6,"en":7},"अयोध्याकाण्ड","Ayodhya Kand",null,1304,12,{"hi":12,"en":13},"अयोध्याकाण्ड में राम के वनवास, भरत की अनुपम भक्ति और कर्तव्य तथा त्याग की गहन शिक्षाओं का वर्णन है।","The book of Ayodhya depicts the events leading to Rama's exile, the steadfast devotion of Bharata, and the profound lessons of duty and sacrifice.",314,"yml",[17,20,23],{"hi":18,"en":19},"कैकेयी की माँग","Kaikeyi's Demand",{"hi":21,"en":22},"राम वनवास","Rama's Exile",{"hi":24,"en":25},"भरत की भक्ति","Bharata's Devotion","i-lucide-crown",{},true,{"id":30,"slug":31,"title":32},3,"aranyakand",{"hi":33,"en":34},"अरण्यकाण्ड","Aranya Kand",2,"\u002Fkandas\u002Fayodhyakand",{"id":38,"slug":39,"title":40},1,"balkand",{"hi":41,"en":42},"बालकाण्ड","Bal Kand",{"title":44,"description":45},{"hi":6,"en":7},{"hi":12,"en":13},"ayodhyakand",13,"kandas\u002Fayodhyakand","TPQiXEmECBwXYAGifDwiJ-gwzsXjkoVCQDRLagbnZKk",{"id":51,"title":52,"body":8,"contextSummary":55,"description":58,"endAnchor":61,"episodeId":47,"extension":15,"kanda":46,"meta":62,"navigation":28,"next":63,"path":72,"prev":73,"seo":79,"shortTitle":82,"slug":85,"startAnchor":86,"stem":87,"__hash__":88},"episodes\u002Fayodhyakand\u002Frama-sita-lakshmana-dasharatha-vidai.yml",{"hi":53,"en":54},"श्रीरामजी, लक्ष्मणजी, सीताजी का महाराज दशरथ के पास विदा माँगने जाना, दशरथजी का सीताजी को समझाना","Rama, Sita, and Lakshmana Take Leave of Dasharatha",{"hi":56,"en":57},"राम, सीता और लक्ष्मण द्वारा दशरथ से वन-गमन की विदाई और सीता के अटल निश्चय","Ram, Sita, and Lakshman seeking Dasharatha's farewell before departing for the forest",{"hi":59,"en":60},"श्रीरामजी, लक्ष्मणजी और सीताजी महाराज दशरथ से विदा लेने पहुँचते हैं। दशरथजी स्नेहवश सीताजी को रोकना चाहते हैं, पर वह अटल भाव से वन जाने पर दृढ़ रहती हैं।","Rama, Lakshmana, and Sita come before Dasharatha to take leave. Out of affection, the king tries to dissuade Sita, but she remains firmly resolved to go to the forest.",78,{},{"id":64,"slug":65,"title":66,"shortTitle":69},14,"rama-sita-lakshmana-vanagaman",{"hi":67,"en":68},"श्रीराम, सीता और लक्ष्मण का वनगमन और नगर निवासियों को सोए छोड़कर आगे बढ़ना","The Departure for the Forest and Leaving Ayodhya Behind",{"hi":70,"en":71},"वनगमन, नगरवासियों को छोड़कर आगे बढ़ना","Departure for the Forest, Ayodhya Left Behind","\u002Fayodhyakand\u002Frama-sita-lakshmana-dasharatha-vidai",{"id":10,"slug":74,"title":75,"shortTitle":78},"lakshmana-sumitra-samvad",{"hi":76,"en":77},"श्रीलक्ष्मण-सुमित्रा-संवाद","Sumitra Sends Lakshmana with Rama",{"hi":76,"en":77},{"title":80,"description":81},{"hi":53,"en":54},{"hi":59,"en":60},{"hi":83,"en":84},"दशरथ से विदाई, सीता का अटल निश्चय","Ram, Sita, Lakshman Take Leave of Dashrath","rama-sita-lakshmana-dasharatha-vidai",76,"ayodhyakand\u002Frama-sita-lakshmana-dasharatha-vidai","Nrtj1fAxKjF3psr1-HOn7XO_5NlUvyYeLVX1AbmSRt0",[90,113,134,155,176,199,219,238,257,276,297,316,335,354,373],{"id":91,"title":92,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":86,"indexInGroup":93,"kanda":46,"meaning":94,"meta":97,"navLabel":98,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":101,"seo":102,"slug":103,"stem":104,"text":105,"textIAST":106,"type":107,"verseIndex":108,"verseLabel":109,"__hash__":112},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fgae-lakhanu-jahan-janakinathu.yml","Gae Lakhanu Jahan Janakinathu",0,{"hi":95,"en":96},"लक्ष्मणजी वहाँ गये जहाँ श्रीजानकीनाथजी थे, और प्रिय का साथ पाकर मन में बड़े ही प्रसन्न हुए। श्रीरामजी और सीताजी के सुन्दर चरणों की वन्दना करके वे उनके साथ चले और राजभवन में आये।","Lakshmana went to where the Lord of Janaki was, and, having found the company of his beloved, his heart became very joyful. Bowing to the lovely feet of Rama and Sita, he went along with them and came to the royal palace.",{},{"hi":99,"en":100},"गए लखनु जहँ जानकिनाथू","Gae lakhanu jahaN janakinathu","\u002Fayodhyakand\u002Fgae-lakhanu-jahan-janakinathu",{},"gae-lakhanu-jahan-janakinathu","ayodhyakand\u002Fgae-lakhanu-jahan-janakinathu","गए लखनु जहँ जानकिनाथू। भे मन मुदित पाइ प्रिय साथू॥\nबंदि राम सिय चरन सुहाए। चले संग नृपमंदिर आए॥","gae lakhanu jahaṃ jānakināthū। bhe mana mudita pāi priya sātū॥\nbandi rāma siya carana suhāe। cale saṃga nṛpamandira āe॥","chaupai",383,{"en":110,"hi":111},"1","१","uCd2kua48Hq545YIrw6JDkgswHiy4jOadcPGIrRIJKA",{"id":114,"title":115,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":86,"indexInGroup":38,"kanda":46,"meaning":116,"meta":119,"navLabel":120,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":123,"seo":124,"slug":125,"stem":126,"text":127,"textIAST":128,"type":107,"verseIndex":129,"verseLabel":130,"__hash__":133},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fkahahin-paraspar-pur-nar-nari.yml","Kahahin Paraspar Pur Nar Nari",{"hi":117,"en":118},"नगर के स्त्री-पुरुष आपस में कह रहे हैं कि विधाता ने खूब बनाकर बात बिगाड़ी! उनके शरीर दुबले, मन दुःखी और मुख मलीन हो रहे हैं। वे ऐसे व्याकुल हैं जैसे शहद छीन लिये जाने पर मक्खियाँ व्याकुल हों।","The men and women of the city speak among themselves: 'How well the Creator has fashioned things, and yet how badly He has spoiled them!' Their bodies are lean, their minds sorrowful, and their faces pale. They are restless like bees whose honey has been taken away.",{},{"hi":121,"en":122},"कहहिं परसपर पुर नर नारी","KahahiN paraspar pur nar nari","\u002Fayodhyakand\u002Fkahahin-paraspar-pur-nar-nari",{},"kahahin-paraspar-pur-nar-nari","ayodhyakand\u002Fkahahin-paraspar-pur-nar-nari","कहहिं परसपर पुर नर नारी। भलि बनाइ बिधि बात बिगारी॥\nतन कृस मन दुखु बदन मलीने। बिकल मनहुँ माखी मधु छीने॥","kahahiṃ paraspara pura nara nārī। bhali banāi bidhi bāta bigārī॥\ntana kṛsa mana dukhu badana malīne। bikala manahuṃ mākhī madhu chīne॥",384,{"en":131,"hi":132},"2","२","EwXx1YFpbudwA7XHFOwCgxTKemBRtIfF1m4cAcfD41A",{"id":135,"title":136,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":86,"indexInGroup":35,"kanda":46,"meaning":137,"meta":140,"navLabel":141,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":144,"seo":145,"slug":146,"stem":147,"text":148,"textIAST":149,"type":107,"verseIndex":150,"verseLabel":151,"__hash__":154},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fkar-mijahin-siru-dhuni-pachhitahin.yml","Kar Mijahin Siru Dhuni Pachhitahin",{"hi":138,"en":139},"सब हाथ मल रहे हैं और सिर धुनकर पछता रहे हैं। मानो बिना पंख के पक्षी व्याकुल हो रहे हों। राजद्वार पर बड़ी भीड़ हो रही है। अपार विषाद का वर्णन नहीं किया जा सकता।","All are wringing their hands and shaking their heads in remorse. It is as if birds without wings were in distress. There is a great crowd at the king’s court, and the boundless sorrow cannot be described.",{},{"hi":142,"en":143},"कर मीजहिं सिरु धुनि पछिताहीं","Kar mijahiN siru dhuni pachhitahin","\u002Fayodhyakand\u002Fkar-mijahin-siru-dhuni-pachhitahin",{},"kar-mijahin-siru-dhuni-pachhitahin","ayodhyakand\u002Fkar-mijahin-siru-dhuni-pachhitahin","कर मीजहिं सिरु धुनि पछिताहीं। जनु बिनु पंख बिहग अकुलाहीं॥\nभइ बड़ि भीर भूप दरबारा। बरनि न जाइ बिषादु अपारा॥","kara mījahīṃ siru dhuni pachitāhīṃ। janu binu pankha bihaga akulāhīṃ॥\nbhai baṛi bhīra bhūpa darabārā। barani na jāi biṣādu apārā॥",385,{"en":152,"hi":153},"3","३","qrAV9ZqFawc8GdY3OigMiBUlNfMLQ0j_f0JDyYFYT7c",{"id":156,"title":157,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":86,"indexInGroup":30,"kanda":46,"meaning":158,"meta":161,"navLabel":162,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":165,"seo":166,"slug":167,"stem":168,"text":169,"textIAST":170,"type":107,"verseIndex":171,"verseLabel":172,"__hash__":175},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fsachivan-uthai-rau-baithaare.yml","Sachivan Uthai Rau Baithaare",{"hi":159,"en":160},"‘श्रीरामचन्द्रजी पधारे हैं’, ये प्रिय वचन कहकर मन्त्री ने राजा को उठाकर बैठाया। सीता सहित दोनों पुत्रों को देखकर राजा बहुत व्याकुल हुए।","Saying, 'Rama has arrived,' the minister helped the king rise and sit down. Seeing the two sons together with Sita, the king became deeply agitated.",{},{"hi":163,"en":164},"सचिवँ उठाइ राउ बैठारे","SachivaN uthai rau baithaare","\u002Fayodhyakand\u002Fsachivan-uthai-rau-baithaare",{},"sachivan-uthai-rau-baithaare","ayodhyakand\u002Fsachivan-uthai-rau-baithaare","सचिवँ उठाइ राउ बैठारे। कहि प्रिय बचन रामु पगु धारे॥\nसिय समेत दोउ तनय निहारी। ब्याकुल भयउ भूमिपति भारी॥","sacivaṃ uṭhāi rāu baiṭhāre। kahi priya bacana rāmu pagu dhāre॥\nsiya sameta dou tanaya nihārī। byākula bhayau bhūmipati bhārī॥",386,{"en":173,"hi":174},"4","४","OmUFlKCoP_307f7qpiYakpHhHdSAXwh2Z9ZtgD9MKxY",{"id":177,"title":178,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":86,"indexInGroup":179,"kanda":46,"meaning":180,"meta":183,"navLabel":184,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":187,"seo":188,"slug":189,"stem":190,"text":191,"textIAST":192,"type":193,"verseIndex":194,"verseLabel":195,"__hash__":198},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fsiy-sahit-sut-subhag-dou-dekhi.yml","Siy Sahit Sut Subhag Dou Dekhi",4,{"hi":181,"en":182},"सीतासहित दोनों सुन्दर पुत्रों को देख-देखकर राजा अकुलाते हैं और स्नेहवश बार-बार उन्हें हृदय से लगा लेते हैं।","Seeing again and again the two beautiful sons together with Sita, the king is overcome with distress, and in affection he repeatedly takes them in his embrace.",{},{"hi":185,"en":186},"सीय सहित सुत सुभग दोउ देखि","Siy sahit sut subhag dou dekhi","\u002Fayodhyakand\u002Fsiy-sahit-sut-subhag-dou-dekhi",{},"siy-sahit-sut-subhag-dou-dekhi","ayodhyakand\u002Fsiy-sahit-sut-subhag-dou-dekhi","सीय सहित सुत सुभग दोउ देखि देखि अकुलाइ।\nबारहिं बार सनेह बस राउ लेइ उर लाइ॥","sīya sahita suta subhaga dou dekhi dekhi akulāi।\nbārahiṃ bāra saneha basa rāu lei ura lāi॥","doha",387,{"en":196,"hi":197},"76","७६","GT7y7RY9wtwT5ggqJ6Jz5KVJ6bHT4OpnHVYK-KqSY_E",{"id":200,"title":201,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":202,"indexInGroup":93,"kanda":46,"meaning":203,"meta":206,"navLabel":207,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":210,"seo":211,"slug":212,"stem":213,"text":214,"textIAST":215,"type":107,"verseIndex":216,"verseLabel":217,"__hash__":218},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fsakai-na-boli-bikal-naranahu.yml","Sakai Na Boli Bikal Naranahu",77,{"hi":204,"en":205},"राजा व्याकुल हैं, बोल नहीं सकते। हृदय में शोक से उत्पन्न हुआ भयानक सन्ताप है। तब रघुकुल के वीर श्रीरामचन्द्रजी ने अत्यन्त प्रेम से चरणों में सिर नवाकर उठकर विदा माँगी।","The king was so overwhelmed that he could not speak. In his heart there was a terrible burning born of sorrow. Then, bowing his head to the Lord's feet with deep love, Rama rose and asked for permission to depart.",{},{"hi":208,"en":209},"सकइ न बोलि बिकल नरनाहू","Sakai na boli bikal naranahu","\u002Fayodhyakand\u002Fsakai-na-boli-bikal-naranahu",{},"sakai-na-boli-bikal-naranahu","ayodhyakand\u002Fsakai-na-boli-bikal-naranahu","सकइ न बोलि बिकल नरनाहू। सोक जनित उर दारुन दाहू॥\nनाइ सीसु पद अति अनुरागा। उठि रघुबीर बिदा तब मागा॥","sakai na boli bikala naranāhū। soka janita ura dāruna dāhū॥\nnāi sīsū pada ati anurāgā। uṭhi raghubīra bidā taba māgā॥",388,{"en":110,"hi":111},"KOLkxLw8F9nTE_CXOPgdEV4PsiVNbqArRjBkt2cJRlw",{"id":220,"title":221,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":202,"indexInGroup":38,"kanda":46,"meaning":222,"meta":225,"navLabel":226,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":229,"seo":230,"slug":231,"stem":232,"text":233,"textIAST":234,"type":107,"verseIndex":235,"verseLabel":236,"__hash__":237},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fpitu-asis-ayasu-mohi-dijai.yml","Pitu Asis Ayasu Mohi Dijai",{"hi":223,"en":224},"हे पिताजी! मुझे आशीर्वाद और आज्ञा दीजिये। हर्ष के समय आप शोक क्यों कर रहे हैं? हे तात! प्रिय के प्रेमवश प्रमाद करने से जगत् में यश जाता रहेगा और निन्दा होगी।","Father, grant me your blessing and your command. Why create sorrow at a time of joy? Dear father, if one becomes careless out of love for a beloved, one's fame in the world is lost and disgrace follows.",{},{"hi":227,"en":228},"पितु असीस आयसु मोहि दीजै","Pitu asis ayasu mohi dijai","\u002Fayodhyakand\u002Fpitu-asis-ayasu-mohi-dijai",{},"pitu-asis-ayasu-mohi-dijai","ayodhyakand\u002Fpitu-asis-ayasu-mohi-dijai","पितु असीस आयसु मोहि दीजै। हरष समय बिसमउ कत कीजै॥\nतात किएँ प्रिय प्रेम प्रमादू। जसु जग जाइ होइ अपबादू॥","pitu asīsa āyasu mohi dījai। haraṣa samaya bisamau kata kījai॥\ntāta kieṃ priya prema pramādū। jasu jaga jāi hoi apabādū॥",389,{"en":131,"hi":132},"fWVH00SwkxmBkZo23LbximucqjiV2-GTWi3M6WBVLOw",{"id":239,"title":240,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":202,"indexInGroup":35,"kanda":46,"meaning":241,"meta":244,"navLabel":245,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":248,"seo":249,"slug":250,"stem":251,"text":252,"textIAST":253,"type":107,"verseIndex":254,"verseLabel":255,"__hash__":256},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fsuni-sneh-bas-uthi-naranahan.yml","Suni Sneh Bas Uthi Naranahan",{"hi":242,"en":243},"यह सुनकर स्नेहवश राजा ने उठकर श्रीरघुनाथजी की बाँह पकड़कर उन्हें बैठा लिया और कहा- हे तात! सुनो, तुम्हारे लिये मुनि लोग कहते हैं कि श्रीराम चराचर के स्वामी हैं।","Hearing this, the king rose in affection, took Rama by the arm, and seated Him. Then he said, 'Listen, father; the sages say for your sake that Rama is the Lord of all moving and unmoving beings.'",{},{"hi":246,"en":247},"सुनि सनेह बस उठि नरनाहाँ","Suni sneh bas uthi naranahan","\u002Fayodhyakand\u002Fsuni-sneh-bas-uthi-naranahan",{},"suni-sneh-bas-uthi-naranahan","ayodhyakand\u002Fsuni-sneh-bas-uthi-naranahan","सुनि सनेह बस उठि नरनाहाँ। बैठारे रघुपति गहि बाहाँ॥\nसुनहु तात तुम्ह कहुँ मुनि कहहीं। रामु चराचर नायक अहहीं॥","suni saneha basa uṭhi naranāhāṃ। baiṭhāre raghupati gahi bāhāṃ॥\nsunahu tāta tumha kahuṃ muni kahahīṃ। rāmu carācara nāyaka ahahīṃ॥",390,{"en":152,"hi":153},"rnQDBXgwiMxESdSI91IJNem0vbU00d4VwUPppp3Rr3Q",{"id":258,"title":259,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":202,"indexInGroup":30,"kanda":46,"meaning":260,"meta":263,"navLabel":264,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":267,"seo":268,"slug":269,"stem":270,"text":271,"textIAST":272,"type":107,"verseIndex":273,"verseLabel":274,"__hash__":275},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fsubh-aru-asubh-karam-anuhari.yml","Subh Aru Asubh Karam Anuhari",{"hi":261,"en":262},"शुभ और अशुभ कर्मों के अनुसार ईश्वर हृदय में विचार कर फल देता है। जो कर्म करता है वही फल पाता है। ऐसी वेद की नीति है, यह सब कोई कहते हैं।","According to one's good and bad deeds, God considers in the heart and gives the result. Whoever performs an action receives its fruit. Such is the rule of the Vedas, and everyone says so.",{},{"hi":265,"en":266},"सुभ अरु असुभ करम अनुहारी","Subh aru asubh karam anuhari","\u002Fayodhyakand\u002Fsubh-aru-asubh-karam-anuhari",{},"subh-aru-asubh-karam-anuhari","ayodhyakand\u002Fsubh-aru-asubh-karam-anuhari","सुभ अरु असुभ करम अनुहारी। ईसु देइ फलु हृदयँ बिचारी॥\nकरइ जो करम पाव फल सोई। निगम नीति असि कह सबु कोई॥","subha aru asubha karama anuhārī। īsu dei phalu hṛdayã bicārī॥\nkarai jo karama pāva phalu soī। nigama nīti asi kaha sabu koī॥",391,{"en":173,"hi":174},"UQwWDEV2UgKmIw24Z8mmriiSwanG8scGRDBvmBuHnHs",{"id":277,"title":278,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":202,"indexInGroup":179,"kanda":46,"meaning":279,"meta":282,"navLabel":283,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":286,"seo":287,"slug":288,"stem":289,"text":290,"textIAST":291,"type":193,"verseIndex":292,"verseLabel":293,"__hash__":296},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fauru-karai-aparadhu-kou-aur-pav.yml","Auru Karai Aparadhu Kou Aur Pav",{"hi":280,"en":281},"अपराध तो कोई और करे और उसके फल का भोग कोई और पावे। भगवान् की लीला बड़ी ही विचित्र है, उसे जानने योग्य जगत् में कौन है ?","How strange it is that one should commit the offense and another should suffer its consequences. The movement of the Lord is most wondrous; who in the world is fit to understand it?",{},{"hi":284,"en":285},"औरु करै अपराधु कोउ और पाव","Auru karai aparadhu kou aur pav","\u002Fayodhyakand\u002Fauru-karai-aparadhu-kou-aur-pav",{},"auru-karai-aparadhu-kou-aur-pav","ayodhyakand\u002Fauru-karai-aparadhu-kou-aur-pav","औरु करै अपराधु कोउ और पाव फल भोगु।\nअति बिचित्र भगवंत गति को जग जानै जोगु॥","auru karai aparādhu kou aura pāva phalu bhogu।\nati bicitra bhagavanta gati ko jaga jānai jogu॥",392,{"en":294,"hi":295},"77","७७","Zz6W-p_kWcIneg2pgA7SOx66OxGoAq0_QVnCTGJm-TA",{"id":298,"title":299,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":61,"indexInGroup":93,"kanda":46,"meaning":300,"meta":303,"navLabel":304,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":307,"seo":308,"slug":309,"stem":310,"text":311,"textIAST":312,"type":107,"verseIndex":313,"verseLabel":314,"__hash__":315},"verses\u002Fayodhyakand\u002Frayan-ram-rakhan-hit-lagi.yml","Rayan Ram Rakhan Hit Lagi",{"hi":301,"en":302},"राजा ने श्रीरामचन्द्रजी को रखने के लिये छल छोड़कर बहुत-से उपाय किये। धर्मधुरंधर, धीर और सयाने लोगों ने रामजी का रुख देखकर जान लिया कि वे ठहरने वाले नहीं हैं।","The king made many efforts, abandoning deceit, to keep Rama there. The righteous, steady, and wise ones, seeing Rama's intention, understood that He was not going to remain.",{},{"hi":305,"en":306},"रायँ राम राखन हित लागी","RayaN Ram rakhan hit lagi","\u002Fayodhyakand\u002Frayan-ram-rakhan-hit-lagi",{},"rayan-ram-rakhan-hit-lagi","ayodhyakand\u002Frayan-ram-rakhan-hit-lagi","रायँ राम राखन हित लागी। बहुत उपाय किए छलु त्यागी॥\nलखी राम रुख रहत न जाने। धरम धुरंधर धीर सयाने॥","rāyaṃ rāma rākhana hita lāgī। bahuta upāya kie chalu tyāgī॥\nlakhī rāma rukha rahata na jāne। dharama dhuraṃdhara dhīra sayāne॥",393,{"en":110,"hi":111},"1FT0fZBUO8f6O1zT8fWKrElAgzFFF8lVQCAJ7TZXO2U",{"id":317,"title":318,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":61,"indexInGroup":38,"kanda":46,"meaning":319,"meta":322,"navLabel":323,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":326,"seo":327,"slug":328,"stem":329,"text":330,"textIAST":331,"type":107,"verseIndex":332,"verseLabel":333,"__hash__":334},"verses\u002Fayodhyakand\u002Ftab-nrip-siy-lai-ur-linhi.yml","Tab Nrip Siy Lai Ur Linhi",{"hi":320,"en":321},"तब राजा ने सीताजी को हृदय से लगा लिया और बड़े प्रेम से बहुत प्रकार की शिक्षा दी। वन के दुःसह दुःख कहकर सुनाये। फिर सास, ससुर तथा पिता के सुखों को समझाया।","Then the king drew Sita into his heart and lovingly gave her many kinds of advice. He described the intolerable hardships of the forest, and then explained the comforts of living with her mother-in-law, father-in-law, and father.",{},{"hi":324,"en":325},"तब नृप सीय लाइ उर लीन्ही","Tab nrip Siy lai ur linhi","\u002Fayodhyakand\u002Ftab-nrip-siy-lai-ur-linhi",{},"tab-nrip-siy-lai-ur-linhi","ayodhyakand\u002Ftab-nrip-siy-lai-ur-linhi","तब नृप सीय लाइ उर लीन्ही। अति हित बहुत भाँति सिख दीन्ही॥\nकहि बन के दुख दुसह सुनाए। सासु ससुर पितु सुख समुझाए॥","taba nṛpa sīya lāi ura līnhī। ati hita bahuta bhāṃti sikha dīnhī॥\nkahi bana ke dukha dusaha sunāe। sāsu sasura pitu sukha samujhāe॥",394,{"en":131,"hi":132},"btqxZYLdJ17TPc5jDEVDaeAY34T1Vf4p96TeYXnoMVM",{"id":336,"title":337,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":61,"indexInGroup":35,"kanda":46,"meaning":338,"meta":341,"navLabel":342,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":345,"seo":346,"slug":347,"stem":348,"text":349,"textIAST":350,"type":107,"verseIndex":351,"verseLabel":352,"__hash__":353},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fsiy-manu-ram-charan-anuraga.yml","Siy Manu Ram Charan Anuraga",{"hi":339,"en":340},"परन्तु सीताजी का मन श्रीरामचन्द्रजी के चरणों में अनुरक्त था। इसलिये उन्हें घर अच्छा नहीं लगा और न वन भयानक लगा। फिर और सब लोगों ने भी वन में विपत्तियों की अधिकता बता-बताकर सीताजी को समझाया।","But Sita's mind was devoted to Rama's feet. So the house did not seem pleasant to her, nor did the forest seem terrifying. Then everyone else also tried to persuade Sita by repeatedly describing the many hardships of the forest.",{},{"hi":343,"en":344},"सिय मनु राम चरन अनुरागा","Siy manu Ram charan anuraga","\u002Fayodhyakand\u002Fsiy-manu-ram-charan-anuraga",{},"siy-manu-ram-charan-anuraga","ayodhyakand\u002Fsiy-manu-ram-charan-anuraga","सिय मनु राम चरन अनुरागा। घरु न सुगमु बनु बिषमु न लागा॥\nऔरउ सबहिं सीय समुझाई। कहि कहि बिपिन बिपति अधिकाई॥","siya manu rāma carana anurāgā। gharu na sugamu banu biṣamu na lāgā॥\naorau sabahiṃ sīya samujhāī। kahi kahi bipina bipati adhikāī॥",395,{"en":152,"hi":153},"8hzAn7bk2VZdLvqYBNOtaeH0RrLT0dcGgeETQX9Ek_o",{"id":355,"title":356,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":61,"indexInGroup":30,"kanda":46,"meaning":357,"meta":360,"navLabel":361,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":364,"seo":365,"slug":366,"stem":367,"text":368,"textIAST":369,"type":107,"verseIndex":370,"verseLabel":371,"__hash__":372},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fsachiv-nari-gur-nari-sayani.yml","Sachiv Nari Gur Nari Sayani",{"hi":358,"en":359},"मन्त्री सुमन्त्रजी की पत्नी और गुरु वसिष्ठजी की स्त्री अरुन्धतीजी तथा और भी चतुर स्त्रियाँ स्नेह के साथ कोमल वाणी से कहती हैं कि तुमको तो [राजा ने] वनवास दिया नहीं है। इसलिये जो ससुर, गुरु और सास कहें, तुम तो वही करो।","The wives of the ministers and the wise wife of the family guru, speaking with affection, said in soft words, 'You have not been given exile. So do whatever your father-in-law, your teacher, and your mother-in-law say.'",{},{"hi":362,"en":363},"सचिव नारि गुर नारि सयानी","Sachiv nari gur nari sayani","\u002Fayodhyakand\u002Fsachiv-nari-gur-nari-sayani",{},"sachiv-nari-gur-nari-sayani","ayodhyakand\u002Fsachiv-nari-gur-nari-sayani","सचिव नारि गुर नारि सयानी। सहित सनेह कहहिं मृदु बानी॥\nतुम्ह कहुँ तौ न दीन्ह बनबासू। करहु जो कहहिं ससुर गुर सासू॥","saciva nāri gura nāri sayānī। sahita saneha kahahiṃ mṛdu bānī॥\ntumha kahuṃ tau na dīhna banabāsū। karahu jo kahahiṃ sasura gura sāsū॥",396,{"en":173,"hi":174},"gz88wTqFn55cENaNg3ngg-f7HT7KngkMgTf41dXQoz0",{"id":374,"title":375,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":61,"indexInGroup":179,"kanda":46,"meaning":376,"meta":379,"navLabel":380,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":383,"seo":384,"slug":385,"stem":386,"text":387,"textIAST":388,"type":193,"verseIndex":389,"verseLabel":390,"__hash__":393},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fsikh-sitali-hit-madhur-mridu-suni.yml","Sikh Sitali Hit Madhur Mridu Suni",{"hi":377,"en":378},"यह शीतल, हितकारी, मधुर और कोमल सीख सुनने पर सीताजी को अच्छी नहीं लगी। [वे इस प्रकार व्याकुल हो गयीं] मानो शरद् ऋतु के चन्द्रमा की चाँदनी लगते ही चकई व्याकुल हो उठी हो।","Hearing this cool, beneficial, sweet, and gentle counsel, Sita was not pleased. She became distressed, as though the chakwa bird were agitated the moment the autumn moonlight touched it.",{},{"hi":381,"en":382},"सिख सीतलि हित मधुर मृदु सुनि","Sikh sitali hit madhur mridu suni","\u002Fayodhyakand\u002Fsikh-sitali-hit-madhur-mridu-suni",{},"sikh-sitali-hit-madhur-mridu-suni","ayodhyakand\u002Fsikh-sitali-hit-madhur-mridu-suni","सिख सीतलि हित मधुर मृदु सुनि सीतहि न सोहानि।\nसरद चंद चंदिनि लगत जनु चकई अकुलानि॥","sikha sītali hita madhura mṛdu suni sītahi na sohāni।\nsarada canda candini lagata janu cakī akulāni॥",397,{"en":391,"hi":392},"78","७८","8tU_LT81uInAUdmQXdkKFfGgu68wB5MKkAz5ioWul8A",{"episodeCount":395,"prev":396,"next":399},49,{"slug":74,"kanda":46,"id":10,"title":397,"shortTitle":398,"kandaTitle":5,"episodeCount":395},{"hi":76,"en":77},{"hi":76,"en":77},{"slug":65,"kanda":46,"id":64,"title":400,"shortTitle":401,"kandaTitle":5,"episodeCount":395},{"hi":67,"en":68},{"hi":70,"en":71},1785773645528]