[{"data":1,"prerenderedAt":267},["ShallowReactive",2],{"kanda-ayodhyakand":3,"episode-ayodhyakand-rama-kaushalya-sita-samvad":50,"verse-ayodhyakand-rama-kaushalya-sita-samvad":8,"verse-episode-ayodhyakand-rama-kaushalya-sita-samvad":8,"verse-surround-ayodhyakand-rama-kaushalya-sita-samvad":8,"episode-verses-ayodhyakand-rama-kaushalya-sita-samvad":89,"episode-nav-ayodhyakand-rama-kaushalya-sita-samvad":259},{"id":4,"title":5,"body":8,"chaupais":9,"chhands":10,"description":11,"dohas":14,"extension":15,"highlights":16,"icon":26,"meta":27,"navigation":28,"next":29,"number":35,"path":36,"prev":37,"seo":43,"shlokas":30,"slug":46,"sorathas":47,"stem":48,"__hash__":49},"kandas\u002Fkandas\u002Fayodhyakand.yml",{"hi":6,"en":7},"अयोध्याकाण्ड","Ayodhya Kand",null,1304,12,{"hi":12,"en":13},"अयोध्याकाण्ड में राम के वनवास, भरत की अनुपम भक्ति और कर्तव्य तथा त्याग की गहन शिक्षाओं का वर्णन है।","The book of Ayodhya depicts the events leading to Rama's exile, the steadfast devotion of Bharata, and the profound lessons of duty and sacrifice.",314,"yml",[17,20,23],{"hi":18,"en":19},"कैकेयी की माँग","Kaikeyi's Demand",{"hi":21,"en":22},"राम वनवास","Rama's Exile",{"hi":24,"en":25},"भरत की भक्ति","Bharata's Devotion","i-lucide-crown",{},true,{"id":30,"slug":31,"title":32},3,"aranyakand",{"hi":33,"en":34},"अरण्यकाण्ड","Aranya Kand",2,"\u002Fkandas\u002Fayodhyakand",{"id":38,"slug":39,"title":40},1,"balkand",{"hi":41,"en":42},"बालकाण्ड","Bal Kand",{"title":44,"description":45},{"hi":6,"en":7},{"hi":12,"en":13},"ayodhyakand",13,"kandas\u002Fayodhyakand","TPQiXEmECBwXYAGifDwiJ-gwzsXjkoVCQDRLagbnZKk",{"id":51,"title":52,"body":8,"contextSummary":55,"description":58,"endAnchor":61,"episodeId":62,"extension":15,"kanda":46,"meta":63,"navigation":28,"next":64,"path":71,"prev":72,"seo":79,"shortTitle":82,"slug":85,"startAnchor":86,"stem":87,"__hash__":88},"episodes\u002Fayodhyakand\u002Frama-kaushalya-sita-samvad.yml",{"hi":53,"en":54},"श्रीराम, कौसल्या और सीता का संवाद","Rama, Kaushalya, and Sita Before the Departure",{"hi":56,"en":57},"वनगमन से पूर्व श्रीराम, माता कौसल्या और सीता के बीच करुण विदाई संवाद","Rama, Kaushalya, and Sita's tender farewell exchange before the forest exile",{"hi":59,"en":60},"वनगमन से पूर्व श्रीरामजी, माता कौसल्या और सीताजी के बीच करुण और धर्ममय संवाद होता है। इस क्षण में परिवार का स्नेह, विरह और मर्यादा एक साथ प्रकट होते हैं।","Before the departure to the forest, Rama, Kaushalya, and Sita share a tender and dharmic exchange. Love, impending separation, and steadfast duty shine together in this moment.",69,10,{},{"id":65,"slug":66,"title":67,"shortTitle":70},11,"rama-lakshmana-samvad",{"hi":68,"en":69},"श्रीराम-लक्ष्मण-संवाद","Lakshmana's Resolve to Follow Rama",{"hi":68,"en":69},"\u002Fayodhyakand\u002Frama-kaushalya-sita-samvad",{"id":73,"slug":74,"title":75,"shortTitle":78},9,"sita-rama-samvad-vanagaman",{"hi":76,"en":77},"श्रीसीता-राम-संवाद","Sita Resolves to Accompany Rama",{"hi":76,"en":77},{"title":80,"description":81},{"hi":53,"en":54},{"hi":59,"en":60},{"hi":83,"en":84},"राम, कौसल्या और सीता का संवाद","Ram, Kaushalya and Sita Before Departure","rama-kaushalya-sita-samvad",68.2,"ayodhyakand\u002Frama-kaushalya-sita-samvad","z0TTzLcRDMLjHOnxdxkoUh0gpJ7SR8s9KiEWGISMk64",[90,113,134,157,179,200,219,238],{"id":91,"title":92,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":93,"indexInGroup":35,"kanda":46,"meaning":94,"meta":97,"navLabel":98,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":101,"seo":102,"slug":103,"stem":104,"text":105,"textIAST":106,"type":107,"verseIndex":108,"verseLabel":109,"__hash__":112},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fkahi-priy-bachan-priya-samujhai.yml","Kahi Priy Bachan Priya Samujhai",68,{"hi":95,"en":96},"श्रीरामचन्द्रजी ने प्रिय वचन कहकर प्रियतमा सीताजी को समझाया। फिर माता के पैरों लगकर आशीर्वाद प्राप्त किया। [माता ने कहा—] बेटा! जल्दी लौटकर प्रजा के दुःख को मिटाना और यह निठुर माता तुम्हें भूल न जाए!","Shri Ramachandra comforted his beloved Sita with sweet words. Then he bowed at his mother's feet and received her blessings. [The mother said:] \"Son, return quickly and remove the suffering of the people, and let not this stern mother be forgotten by you!\"",{},{"hi":99,"en":100},"कहि प्रिय बचन प्रिया समुझाई","Kahi priy bachan priya samujhai","\u002Fayodhyakand\u002Fkahi-priy-bachan-priya-samujhai",{},"kahi-priy-bachan-priya-samujhai","ayodhyakand\u002Fkahi-priy-bachan-priya-samujhai","कहि प्रिय बचन प्रिया समुझाई। लगे मातु पद आसिष पाई॥\nबेगि प्रजा दुख मेटब आई। जननी निठुर बिसरि जनि जाई॥","kahi priya bacana priyā samujhāī। lage mātu pada āsiṣa pāī॥\nbegi prajā dukha meṭaba āī। jananī niṭhura bisari jani jāī॥","chaupai",344,{"en":110,"hi":111},"3","३","G8iItY6lESJ68sX0B08mvazwRiSrrK1kovybwkTUHdo",{"id":114,"title":115,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":93,"indexInGroup":30,"kanda":46,"meaning":116,"meta":119,"navLabel":120,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":123,"seo":124,"slug":125,"stem":126,"text":127,"textIAST":128,"type":107,"verseIndex":129,"verseLabel":130,"__hash__":133},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fphirihi-dasa-bidhi-bahuri-ki-mori.yml","Phirihi Dasa Bidhi Bahuri Ki Mori",{"hi":117,"en":118},"हे विधाता! क्या मेरी दशा भी फिर पलटेगी? क्या अपने नेत्रों से मैं इस मनोहर जोड़ी को फिर देख पाऊँगी? हे पुत्र! वह सुन्दर दिन और शुभ घड़ी कब होगी जब तुम्हारी जननी जीते-जी तुम्हारा चाँद-सा मुखड़ा फिर देखेगी!","O Fate, will my condition ever change again? Will I be able to see this lovely pair again with my own eyes? O son, when will that beautiful day and auspicious hour come when your mother will see your moonlike face again while she is still alive?",{},{"hi":121,"en":122},"फिरिहि दसा बिधि बहुरि कि मोरी","Phirihi dasa bidhi bahuri ki mori","\u002Fayodhyakand\u002Fphirihi-dasa-bidhi-bahuri-ki-mori",{},"phirihi-dasa-bidhi-bahuri-ki-mori","ayodhyakand\u002Fphirihi-dasa-bidhi-bahuri-ki-mori","फिरिहि दसा बिधि बहुरि कि मोरी। देखिहउँ नयन मनोहर जोरी॥\nसुदिन सुघरी तात कब होइहि। जननी जिअत बदन बिधु जोइहि॥","phirihi dasā bidhi bahuri ki morī। dekhihaum̐ nayana manohara jorī॥\nsudina sugharī tāta kaba hoihi। jananī jiata badana bidhu joihi॥",345,{"en":131,"hi":132},"4","४","_JW_AugrYSx6Ywv60MuPMMLcj5iBXh1wG5ywGjTq-yU",{"id":135,"title":136,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":93,"indexInGroup":137,"kanda":46,"meaning":138,"meta":141,"navLabel":142,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":145,"seo":146,"slug":147,"stem":148,"text":149,"textIAST":150,"type":151,"verseIndex":152,"verseLabel":153,"__hash__":156},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fbahuri-bachchha-kahi-lalu-kahi-raghupati.yml","Bahuri Bachchha Kahi Lalu Kahi Raghupati",4,{"hi":139,"en":140},"हे तात! 'वत्स' कहकर, 'लाल' कहकर, 'रघुपति' कहकर, 'रघुवर' कहकर, मैं फिर कब तुम्हें बुलाकर हृदय से लगाऊँगी और हर्षित होकर तुम्हारे गातों को देखूँगी!","O son, when shall I again call you \"child,\" \"dear one,\" \"Raghupati,\" and \"Raghubar,\" draw you into my heart, and joyfully behold your limbs?",{},{"hi":143,"en":144},"बहुरि बच्छ कहि लालु कहि रघुपति","Bahuri bachchha kahi lalu kahi raghupati","\u002Fayodhyakand\u002Fbahuri-bachchha-kahi-lalu-kahi-raghupati",{},"bahuri-bachchha-kahi-lalu-kahi-raghupati","ayodhyakand\u002Fbahuri-bachchha-kahi-lalu-kahi-raghupati","बहुरि बच्छ कहि लालु कहि रघुपति रघुबर तात।\nकबहिं बोलाइ लगाइ हियँ हरषि निरखिहउँ गात॥","bahuri baccha kahi lālu kahi raghupati raghubara tāta।\nkabahiṃ bolāi lagāi hiyaṃ haraṣi nirakhihauṃ gāta॥","doha",346,{"en":154,"hi":155},"68","६८","VfGMn0yi5ztyOIriNDZWIlLkUn38t0jbA1tk-aP8xU0",{"id":158,"title":159,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":61,"indexInGroup":160,"kanda":46,"meaning":161,"meta":164,"navLabel":165,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":168,"seo":169,"slug":170,"stem":171,"text":172,"textIAST":173,"type":107,"verseIndex":174,"verseLabel":175,"__hash__":178},"verses\u002Fayodhyakand\u002Flakhi-saneh-katari-mahtari.yml","Lakhi Saneh Katari Mahtari",0,{"hi":162,"en":163},"यह देखकर कि माता स्नेह के मारे अधीर हो गयी हैं और इतनी अधिक व्याकुल हैं कि मुँह से वचन नहीं निकलता, श्रीरामचन्द्रजी ने अनेक प्रकार से उन्हें समझाया। वह समय और स्नेह वर्णन नहीं किया जा सकता।","Seeing that the mother was overwhelmed by affection and so deeply distressed that no words could come from her mouth, Shri Ramachandra comforted her in many ways. That moment and that love cannot be described.",{},{"hi":166,"en":167},"लखि सनेह कातरि महतारी","Lakhi saneh katari mahtari","\u002Fayodhyakand\u002Flakhi-saneh-katari-mahtari",{},"lakhi-saneh-katari-mahtari","ayodhyakand\u002Flakhi-saneh-katari-mahtari","लखि सनेह कातरि महतारी। बचनु न आव बिकल भइ भारी॥\nराम प्रबोधु कीन्ह बिधि नाना। समउ सनेहु न जाइ बखाना॥","lakhi saneha kātari mahatārī। bacanu na āva bikala bhaī bhārī॥\nrāma prabodhu kīnhi bidhi nānā। samau sanehu na jāi bakhānā॥",347,{"en":176,"hi":177},"1","१","mvQ5ff9-avDJYpzWx0FtuD28pupPCPTkv4RDWJqHzd8",{"id":180,"title":181,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":61,"indexInGroup":38,"kanda":46,"meaning":182,"meta":185,"navLabel":186,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":189,"seo":190,"slug":191,"stem":192,"text":193,"textIAST":194,"type":107,"verseIndex":195,"verseLabel":196,"__hash__":199},"verses\u002Fayodhyakand\u002Ftab-janaki-sasu-pag-lagi.yml","Tab Janaki Sasu Pag Lagi",{"hi":183,"en":184},"तब जानकीजी सास के पाँव लगीं और बोलीं—हे माता! सुनिये, मैं बड़ी ही अभागिनी हूँ। आपकी सेवा करने के समय दैव ने मुझे वनवास दे दिया। मेरा मनोरथ सफल न किया।","Then Janaki bowed at her mother-in-law's feet and said, \"Listen, Mother, I am indeed most unfortunate. At the time when I was to serve you, fate has sent me into exile in the forest. It has not fulfilled my wish.\"",{},{"hi":187,"en":188},"तब जानकी सासु पग लागी","Tab janaki sasu pag lagi","\u002Fayodhyakand\u002Ftab-janaki-sasu-pag-lagi",{},"tab-janaki-sasu-pag-lagi","ayodhyakand\u002Ftab-janaki-sasu-pag-lagi","तब जानकी सासु पग लागी। सुनिअ माय मैं परम अभागी॥\nसेवा समय दैअँ बनु दीन्हा। मोर मनोरथु सफल न कीन्हा॥","taba jānakī sāsu paga lāgī। suni'a māya maiṃ parama abhāgī॥\nsevā samaya daiaṃ bana dīnhā। mora manorathu safala na kīnhā॥",348,{"en":197,"hi":198},"2","२","F9MTz3Ot9XVHFH3cBeuRFBHADTehyogVLTATL1aXMt8",{"id":201,"title":202,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":61,"indexInGroup":35,"kanda":46,"meaning":203,"meta":206,"navLabel":207,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":210,"seo":211,"slug":212,"stem":213,"text":214,"textIAST":215,"type":107,"verseIndex":216,"verseLabel":217,"__hash__":218},"verses\u002Fayodhyakand\u002Ftajab-chhobu-jani-chhadia-chhohu.yml","Tajab Chhobu Jani Chhadia Chhohu",{"hi":204,"en":205},"आप क्षोभ का त्याग कर दें, परंतु कृपा न छोड़ियेगा। कर्म की गति कठिन है, मुझे भी कुछ दोष नहीं है। सीताजी के वचन सुनकर सास व्याकुल हो गयीं। उनकी दशा को मैं किस प्रकार बखानकर कहूँ!","Please give up your distress, but do not abandon your compassion. The movement of karma is hard to understand, and I bear no fault. Hearing Sita's words, the mother-in-law was overwhelmed. How can I possibly describe her condition?",{},{"hi":208,"en":209},"तजब छोभु जनि छाड़िअ छोहू","Tajab chhobu jani chhadia chhohu","\u002Fayodhyakand\u002Ftajab-chhobu-jani-chhadia-chhohu",{},"tajab-chhobu-jani-chhadia-chhohu","ayodhyakand\u002Ftajab-chhobu-jani-chhadia-chhohu","तजब छोभु जनि छाड़िअ छोहू। करमु कठिन कछु दोसु न मोहू॥\nसुनि सिय बचन सासु अकुलानी। दसा कवनि बिधि कहौं बखानी॥","tajaba chobhu jani chhāḍi'a chohū। karamu kaṭhina kachu dosu na mohū॥\nsuni siya bacana sāsu akulānī। dasā kavani bidhi kahauṃ bakhānī॥",349,{"en":110,"hi":111},"xWzcgkaegi6ZJVYKnuon5IuFz2QE6qnyaXkICFGvGT8",{"id":220,"title":221,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":61,"indexInGroup":30,"kanda":46,"meaning":222,"meta":225,"navLabel":226,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":229,"seo":230,"slug":231,"stem":232,"text":233,"textIAST":234,"type":107,"verseIndex":235,"verseLabel":236,"__hash__":237},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fbarhin-bar-lai-ur-linhi.yml","Barhin Bar Lai Ur Linhi",{"hi":223,"en":224},"उन्होंने सीताजी को बार-बार हृदय से लगाया और धीरज धरकर शिक्षा दी और आशीर्वाद दिया कि जब तक गंगा और यमुना में जल की धारा बहे, तब तक तुम्हारा सुहाग अचल रहे।","She embraced Sita again and again, steadied herself, and gave counsel and blessings, saying, \"May your married life remain firm as long as the streams of the Ganga and Yamuna continue to flow.\"",{},{"hi":227,"en":228},"बारहिं बार लाइ उर लीन्ही","Barhin bar lai ur linhi","\u002Fayodhyakand\u002Fbarhin-bar-lai-ur-linhi",{},"barhin-bar-lai-ur-linhi","ayodhyakand\u002Fbarhin-bar-lai-ur-linhi","बारहिं बार लाइ उर लीन्ही। धरि धीरजु सिख आसिष दीन्ही॥\nअचल होउ अहिवातु तुम्हारा। जब लगि गंग जमुन जल धारा॥","bārahim̐ bāra lāi ura līnhī। dhari dhīraju sikha āsiṣa dīnhī॥\nacala hou ahivātu tumhārā। jaba lagi gaṅga jamuna jala dhārā॥",350,{"en":131,"hi":132},"FhM-vDyshXXJZEeAGKCImok1U5WoHunRfNY5BVOJ1Ic",{"id":239,"title":240,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":61,"indexInGroup":137,"kanda":46,"meaning":241,"meta":244,"navLabel":245,"navigation":28,"parentEpisode":85,"path":248,"seo":249,"slug":250,"stem":251,"text":252,"textIAST":253,"type":151,"verseIndex":254,"verseLabel":255,"__hash__":258},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fsitahi-sasu-asis-sikh-dinhi-anek.yml","Sitahi Sasu Asis Sikh Dinhi Anek",{"hi":242,"en":243},"सीताजी को सास ने अनेक प्रकार से आशीर्वाद और शिक्षाएँ दीं और वे बड़े ही प्रेम से बार-बार चरणकमलों में सिर नवाकर चलीं।","Sita's mother-in-law gave her blessings and counsel in many ways, and Sita departed, bowing her head again and again at the lotus feet with great affection.",{},{"hi":246,"en":247},"सीतहि सासु असीस सिख दीन्हि अनेक","Sitahi sasu asis sikh dinhi anek","\u002Fayodhyakand\u002Fsitahi-sasu-asis-sikh-dinhi-anek",{},"sitahi-sasu-asis-sikh-dinhi-anek","ayodhyakand\u002Fsitahi-sasu-asis-sikh-dinhi-anek","सीतहि सासु असीस सिख दीन्हि अनेक प्रकार।\nचली नाइ पद पदुम सिरु अति हित बारहिं बार॥","sītahi sāsu asīsa sikha dīnhi aneka prakāra।\ncalī nāi pada paduma siru ati hita bārahim̐ bāra॥",351,{"en":256,"hi":257},"69","६९","sA1GfITqQDMovEoZtb9C_lLDExClJ0wUJ6yljPogJK8",{"episodeCount":260,"prev":261,"next":264},49,{"slug":74,"kanda":46,"id":73,"title":262,"shortTitle":263,"kandaTitle":5,"episodeCount":260},{"hi":76,"en":77},{"hi":76,"en":77},{"slug":66,"kanda":46,"id":65,"title":265,"shortTitle":266,"kandaTitle":5,"episodeCount":260},{"hi":68,"en":69},{"hi":68,"en":69},1785773645148]