[{"data":1,"prerenderedAt":284},["ShallowReactive",2],{"kanda-ayodhyakand":3,"episode-ayodhyakand-kaikeyi-kopbhavan-jana":50,"verse-ayodhyakand-kaikeyi-kopbhavan-jana":8,"verse-episode-ayodhyakand-kaikeyi-kopbhavan-jana":8,"verse-surround-ayodhyakand-kaikeyi-kopbhavan-jana":8,"episode-verses-ayodhyakand-kaikeyi-kopbhavan-jana":90,"episode-nav-ayodhyakand-kaikeyi-kopbhavan-jana":276},{"id":4,"title":5,"body":8,"chaupais":9,"chhands":10,"description":11,"dohas":14,"extension":15,"highlights":16,"icon":26,"meta":27,"navigation":28,"next":29,"number":35,"path":36,"prev":37,"seo":43,"shlokas":30,"slug":46,"sorathas":47,"stem":48,"__hash__":49},"kandas\u002Fkandas\u002Fayodhyakand.yml",{"hi":6,"en":7},"अयोध्याकाण्ड","Ayodhya Kand",null,1304,12,{"hi":12,"en":13},"अयोध्याकाण्ड में राम के वनवास, भरत की अनुपम भक्ति और कर्तव्य तथा त्याग की गहन शिक्षाओं का वर्णन है।","The book of Ayodhya depicts the events leading to Rama's exile, the steadfast devotion of Bharata, and the profound lessons of duty and sacrifice.",314,"yml",[17,20,23],{"hi":18,"en":19},"कैकेयी की माँग","Kaikeyi's Demand",{"hi":21,"en":22},"राम वनवास","Rama's Exile",{"hi":24,"en":25},"भरत की भक्ति","Bharata's Devotion","i-lucide-crown",{},true,{"id":30,"slug":31,"title":32},3,"aranyakand",{"hi":33,"en":34},"अरण्यकाण्ड","Aranya Kand",2,"\u002Fkandas\u002Fayodhyakand",{"id":38,"slug":39,"title":40},1,"balkand",{"hi":41,"en":42},"बालकाण्ड","Bal Kand",{"title":44,"description":45},{"hi":6,"en":7},{"hi":12,"en":13},"ayodhyakand",13,"kandas\u002Fayodhyakand","TPQiXEmECBwXYAGifDwiJ-gwzsXjkoVCQDRLagbnZKk",{"id":51,"title":52,"body":8,"contextSummary":55,"description":58,"endAnchor":61,"episodeId":62,"extension":15,"kanda":46,"meta":63,"navigation":28,"next":64,"path":73,"prev":74,"seo":82,"shortTitle":85,"slug":86,"startAnchor":87,"stem":88,"__hash__":89},"episodes\u002Fayodhyakand\u002Fkaikeyi-kopbhavan-jana.yml",{"hi":53,"en":54},"कैकेयी का कोपभवन में जाना","Kaikeyi Enters the Chamber of Anger",{"hi":56,"en":57},"मंथरा के दुष्प्रभाव से कुबुद्धि कैकेयी के कोपभवन में जाने और अयोध्या के उत्सव पर संकट की छाया पड़ने","Kaikeyi, misled by Manthara, withdrawing to the chamber of anger casting a shadow over Ayodhya's joy",{"hi":59,"en":60},"मंथरा की बातों से विचलित कैकेयी कोपभवन में जा बैठती है। यहीं से अयोध्या के आनंदमय वातावरण पर संकट की छाया गहराने लगती है।","Shaken by Manthara's words, Kaikeyi withdraws to the chamber of anger. From this moment, a shadow falls over Ayodhya's joy.",24.3,4,{},{"id":65,"slug":66,"title":67,"shortTitle":70},5,"dasharatha-kaikeyi-samvad-sumantra-rama",{"hi":68,"en":69},"दशरथ-कैकेयी-संवाद और दशरथ का शोक, सुमंत्र का महल में जाना और वहाँ से लौटकर श्रीरामजी को महल में भेजना","Dasharatha and Kaikeyi's Confrontation; Sumantra Summons Rama",{"hi":71,"en":72},"दशरथ-कैकेयी संवाद, सुमंत्र का राम को बुलाना","Kaikeyi's Demands, Sumantra Summons Ram","\u002Fayodhyakand\u002Fkaikeyi-kopbhavan-jana",{"id":30,"slug":75,"title":76,"shortTitle":79},"saraswati-manthara-kaikeyi-samvad",{"hi":77,"en":78},"सरस्वती का मंथरा की बुद्धि फेरना, कैकेयी-मंथरा-संवाद","Saraswati Turns Manthara's Mind and the Kaikeyi-Manthara Dialogue",{"hi":80,"en":81},"सरस्वती का मंथरा की बुद्धि फेरना","Saraswati Turns Manthara's Mind",{"title":83,"description":84},{"hi":53,"en":54},{"hi":59,"en":60},{"hi":53,"en":54},"kaikeyi-kopbhavan-jana",23,"ayodhyakand\u002Fkaikeyi-kopbhavan-jana","jvjnJ6rvLsmGP2ok-uE8MPNnxVRSVn7vB4a-xkRtk_g",[91,114,135,156,177,199,219,238,257],{"id":92,"title":93,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":87,"indexInGroup":94,"kanda":46,"meaning":95,"meta":98,"navLabel":99,"navigation":28,"parentEpisode":86,"path":102,"seo":103,"slug":104,"stem":105,"text":106,"textIAST":107,"type":108,"verseIndex":109,"verseLabel":110,"__hash__":113},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fkubarihi-rani-pranpriy-jani.yml","Kubarihi Rani Pranpriy Jani",0,{"hi":96,"en":97},"कुबरी को रानी ने प्राणों के समान प्रिय समझकर बार-बार उसकी बड़ी बुद्धि का बखान किया और बोली--संसार में मेरा तेरे समान हितकारी और कोई नहीं है। तू मुझ बहे जाती हुई के लिए सहारा हुई है।","The queen regarded Manthara as dear as life itself and again and again praised her great wisdom, saying, \"There is no one in the world as helpful to me as you. You have become a support to me as I was being swept away.\"",{},{"hi":100,"en":101},"कुबरिहि रानि प्रानप्रिय जानी","Kubarihi rani pranpriy jani","\u002Fayodhyakand\u002Fkubarihi-rani-pranpriy-jani",{},"kubarihi-rani-pranpriy-jani","ayodhyakand\u002Fkubarihi-rani-pranpriy-jani","कुबरिहि रानि प्रानप्रिय जानी। बार बार बड़ि बुद्धि बखानी॥\nतोहि सम हित न मोर संसारा। बहे जात कइ भइसि अधारा॥","kubarihi rāni prānapriya jānī। bāra bāra baḍi buddhi bakhānī॥\ntohi sama hita na mora saṃsārā। bahe jāta kai bhaisi adhārā॥","chaupai",114,{"en":111,"hi":112},"1","१","hzRYxF_UE9WWoGR5A4YWkiPIWCcJIjCF7ZZ-R4PvXH0",{"id":115,"title":116,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":87,"indexInGroup":38,"kanda":46,"meaning":117,"meta":120,"navLabel":121,"navigation":28,"parentEpisode":86,"path":124,"seo":125,"slug":126,"stem":127,"text":128,"textIAST":129,"type":108,"verseIndex":130,"verseLabel":131,"__hash__":134},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fjaun-bidhi-purab-manorathu-kali.yml","Jaun Bidhi Purab Manorathu Kali",{"hi":118,"en":119},"यदि विधाता कल मेरा मनोरथ पूरा कर दें तो हे सखी! मैं तुझे आँखों की पुतली बना लूँ। इस प्रकार दासी को बहुत तरह से आदर देकर कैकेयी कोपभवन में चली गयी।","\"If Fate fulfills my desire tomorrow, dear friend, I will keep you as the very pupil of my eye.\" Having honored the maid in many ways, Kaikeyi went to the anger chamber.",{},{"hi":122,"en":123},"जौं बिधि पुरब मनोरथु काली","Jaun bidhi purab manorathu kali","\u002Fayodhyakand\u002Fjaun-bidhi-purab-manorathu-kali",{},"jaun-bidhi-purab-manorathu-kali","ayodhyakand\u002Fjaun-bidhi-purab-manorathu-kali","जौं बिधि पुरब मनोरथु काली। करौं तोहि चख पूतरि आली॥\nबहुबिधि चेरिहि आदरु देई। कोपभवन गवनी कैकेई॥","jauṃ bidhi puraba manorathu kālī। karauṃ tohi cakha pūtarī ālī॥\nbahubidhi cerihi ādaru deī। kopabhavana gavanī kaikēī॥",115,{"en":132,"hi":133},"2","२","ZeVJfXWthlidVVITbqZBEu304Ah0T5_CLuydALW9Chw",{"id":136,"title":137,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":87,"indexInGroup":35,"kanda":46,"meaning":138,"meta":141,"navLabel":142,"navigation":28,"parentEpisode":86,"path":145,"seo":146,"slug":147,"stem":148,"text":149,"textIAST":150,"type":108,"verseIndex":151,"verseLabel":152,"__hash__":155},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fbipati-biju-barsha-ritu-cheri.yml","Bipati Biju Barsha Ritu Cheri",{"hi":139,"en":140},"विपत्ति बीज है, वर्षा ऋतु दासी है, कैकेयी की कुबुद्धि भूमि हो गयी। उसमें कपट रूपी जल पाकर अंकुर फूट निकला। दोनों वरदान उस अंकुर के दो पत्ते हैं और अंत में इसका दुःख रूप फल होगा।","Misfortune was the seed, the rainy season the maid, and Kaikeyi's evil mind became the ground. With the water of deceit, the sprout emerged. The two boons are its two leaves, and in the end its fruit will be sorrow.",{},{"hi":143,"en":144},"बिपति बीजु बरषा रितु चेरी","Bipati biju barsha ritu cheri","\u002Fayodhyakand\u002Fbipati-biju-barsha-ritu-cheri",{},"bipati-biju-barsha-ritu-cheri","ayodhyakand\u002Fbipati-biju-barsha-ritu-cheri","बिपति बीजु बरषा रितु चेरी। भुइँ भइ कुमति कैकई केरी॥\nपाइ कपट जलु अंकुर जामा। बर दोउ दल दुख फल परिनामा॥","bipati bīju baraṣā ritu cerī। bhuīṃ bhai kumati kaikai kerī॥\npāi kapaṭa jalu aṃkura jāmā। bara dou dala dukha phala parināmā॥",116,{"en":153,"hi":154},"3","३","lnB0_beXakYpSTY3dxaUqvvZq-VJ6N3J4VWZ4GBBl0g",{"id":157,"title":158,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":87,"indexInGroup":30,"kanda":46,"meaning":159,"meta":162,"navLabel":163,"navigation":28,"parentEpisode":86,"path":166,"seo":167,"slug":168,"stem":169,"text":170,"textIAST":171,"type":108,"verseIndex":172,"verseLabel":173,"__hash__":176},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fkop-samaju-saji-sabu-soi.yml","Kop Samaju Saji Sabu Soi",{"hi":160,"en":161},"कैकेयी कोप का सब साज सजकर [कोपभवन में] जा सोयी। राज्य करती हुई वह अपनी दुष्ट बुद्धि से नष्ट हो गयी। राजमहल और नगर में धूम-धाम मच रही है। इस कुचाल को कोई कुछ नहीं जानता।","Kaikeyi, fully prepared for anger and resentment, went to sleep in the anger chamber. While ruling, she ruined herself through her own wicked mind. There is uproar in the palace and the city, yet no one knows of this deceitful plot.",{},{"hi":164,"en":165},"कोप समाजु साजि सबु सोई","Kop samaju saji sabu soi","\u002Fayodhyakand\u002Fkop-samaju-saji-sabu-soi",{},"kop-samaju-saji-sabu-soi","ayodhyakand\u002Fkop-samaju-saji-sabu-soi","कोप समाजु साजि सबु सोई। राजु करत निज कुमति बिगोई॥\nराउर नगर कोलाहलु होई। यह कुचालि कछु जान न कोई॥","kopa samāju sāji sabu soī। rāju karata nija kumati bigoī॥\nrāūra nagara kolāhalu hoī। yaha kuchāli kachu jāna na koī॥",117,{"en":174,"hi":175},"4","४","csT9LqhQbeCW7xyqeZJAm64jJML7QAwdEsE4YO8OBV4",{"id":178,"title":179,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":87,"indexInGroup":62,"kanda":46,"meaning":180,"meta":183,"navLabel":184,"navigation":28,"parentEpisode":86,"path":187,"seo":188,"slug":189,"stem":190,"text":191,"textIAST":192,"type":193,"verseIndex":194,"verseLabel":195,"__hash__":198},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fpramudit-pur-nar-nari-sab-sajahim.yml","Pramudit Pur Nar Nari Sab Sajahim",{"hi":181,"en":182},"बड़े ही आनन्दित होकर नगर के सब स्त्री-पुरुष शुभ मङ्गलाचार के साज सज रहे हैं। कोई भीतर जाता है, कोई बाहर निकलता है; राजद्वार में बड़ी भीड़ हो रही है।","With great joy, all the men and women of the city prepared auspicious ceremonial arrangements. Some entered, some came out; there was a great crowd at the king's court.",{},{"hi":185,"en":186},"प्रमुदित पुर नर नारि सब सजहिं","Pramudit pur nar nari sab sajahim","\u002Fayodhyakand\u002Fpramudit-pur-nar-nari-sab-sajahim",{},"pramudit-pur-nar-nari-sab-sajahim","ayodhyakand\u002Fpramudit-pur-nar-nari-sab-sajahim","प्रमुदित पुर नर नारि सब सजहिं सुमंगलचार।\nएक प्रबिसहिं एक निर्गमहिं भीर भूप दरबार॥","pramudita pura nara nāri saba sajaheṃ sumaṃgalacāra।\neka pravisahiṃ eka nirgamahiṃ bhīra bhūpa darabāra॥","doha",118,{"en":196,"hi":197},"23","२३","mGtJgznkG3PoSikHBfC6Vt3wrhlTqi49E-o6bH-k5hQ",{"id":200,"title":201,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":202,"indexInGroup":94,"kanda":46,"meaning":203,"meta":206,"navLabel":207,"navigation":28,"parentEpisode":86,"path":210,"seo":211,"slug":212,"stem":213,"text":214,"textIAST":215,"type":108,"verseIndex":216,"verseLabel":217,"__hash__":218},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fbal-sakha-suni-hiyan-harashahim.yml","Bal Sakha Suni Hiyan Harashahim",24,{"hi":204,"en":205},"श्रीरामचन्द्रजी के बालसखा राजतिलक का समाचार सुनकर हृदय में हर्षित होते हैं। वे दस-पाँच मिलकर श्रीरामचन्द्रजी के पास जाते हैं। प्रेम पहचानकर प्रभु श्रीरामचन्द्रजी उनका आदर करते हैं और कोमल वाणी से कुशल-क्षेम पूछते हैं।","Hearing the news of the coronation, Rama's boyhood friends rejoice in their hearts. A group of ten or five go to Rama. Recognizing their love, the Lord honors them and gently asks after their welfare.",{},{"hi":208,"en":209},"बाल सखा सुनि हियँ हरषाहीं","Bal sakha suni hiyan harashahim","\u002Fayodhyakand\u002Fbal-sakha-suni-hiyan-harashahim",{},"bal-sakha-suni-hiyan-harashahim","ayodhyakand\u002Fbal-sakha-suni-hiyan-harashahim","बाल सखा सुनि हियँ हरषाहीं। मिलि दस पाँच राम पहिं जाहीं॥\nप्रभु आदरहिं प्रेमु पहिचानी। पूँछहिं कुसल खेम मृदु बानी॥","bāla sakhā suni hiyaṃ haraṣāhīṃ। mili dasa pāṃca rāma pahiṃ jāhīṃ॥\nprabhu ādarahiṃ premu pahicānī। pūṃchahiṃ kusala khema mṛdu bānī॥",119,{"en":111,"hi":112},"G-ETHAuCgeV4ftpUI0046nB0SMcv9gZm0CscGfDWA9Q",{"id":220,"title":221,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":202,"indexInGroup":38,"kanda":46,"meaning":222,"meta":225,"navLabel":226,"navigation":28,"parentEpisode":86,"path":229,"seo":230,"slug":231,"stem":232,"text":233,"textIAST":234,"type":108,"verseIndex":235,"verseLabel":236,"__hash__":237},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fphirahi-bhavan-priya-ayasu-pai.yml","Phirahi Bhavan Priya Ayasu Pai",{"hi":223,"en":224},"अपने प्रिय सखा श्रीरामचन्द्रजी की आज्ञा पाकर वे आपस में एक-दूसरे से श्रीरामचन्द्रजी की बड़ाई करते हुए घर लौटते हैं और कहते हैं--संसार में श्रीरघुबीर के समान शील और स्नेह को निभाने वाला कौन है ?","Having received the beloved Lord Rama's command, they return home praising Rama to one another, saying, \"Who in the world is like Raghubira in character and in faithfully preserving love?\"",{},{"hi":227,"en":228},"फिरहिं भवन प्रिय आयसु पाई","Phirahi bhavan priya ayasu pai","\u002Fayodhyakand\u002Fphirahi-bhavan-priya-ayasu-pai",{},"phirahi-bhavan-priya-ayasu-pai","ayodhyakand\u002Fphirahi-bhavan-priya-ayasu-pai","फिरहिं भवन प्रिय आयसु पाई। करत परसपर राम बड़ाई॥\nको रघुबीर सरिस संसारा। सीलु सनेहु निबाहनिहारा॥","phirahiṃ bhavana priya āyasu pāī। karata parasapara rāma baḍāī॥\nko raghubīra sarisa saṃsārā। sīlu sanehu nibāhanihārā॥",120,{"en":132,"hi":133},"Obr1jUUjEm9pHFhDrBjkj8m05etihvA8oiC7JHso2jY",{"id":239,"title":240,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":202,"indexInGroup":35,"kanda":46,"meaning":241,"meta":244,"navLabel":245,"navigation":28,"parentEpisode":86,"path":248,"seo":249,"slug":250,"stem":251,"text":252,"textIAST":253,"type":108,"verseIndex":254,"verseLabel":255,"__hash__":256},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fjehim-jehim-joni-karam-bas-bhramahim.yml","Jehim Jehim Joni Karam Bas Bhramahim",{"hi":242,"en":243},"भगवान् हमें यही दें कि हम अपने कर्मवश भ्रमते हुए जिस-जिस योनि में जन्में, वहाँ-वहाँ हम तो सेवक हों और सीतापति श्रीरामचन्द्रजी हमारे स्वामी हों और यह नाता अन्त तक निभ जाय।","May God grant that wherever, in whatever form we are born as we wander according to our karma, we remain servants there, and Rama, Lord of Sita, remain our Master, so that this bond may endure to the end.",{},{"hi":246,"en":247},"जेहिं जेहिं जोनि करम बस भ्रमहीं","Jehim jehim joni karam bas bhramahim","\u002Fayodhyakand\u002Fjehim-jehim-joni-karam-bas-bhramahim",{},"jehim-jehim-joni-karam-bas-bhramahim","ayodhyakand\u002Fjehim-jehim-joni-karam-bas-bhramahim","जेहिं जेहिं जोनि करम बस भ्रमहीं। तहँ तहँ ईसु देउ यह हमहीं॥\nसेवक हम स्वामी सियनाहू। होउ नात यह ओर निबाहू॥","jehiṃ jehiṃ joni karama basa bhramahīṃ। tahaṃ tahaṃ īsu deu yaha hamahīṃ॥\nsevaka hama svāmī siyanāhū। hou nāta yaha ora nibhāhū॥",121,{"en":153,"hi":154},"4dwW1ZsW6W9cmVczQYBcI0JdZyLT8LMzdWK8cu2vw9E",{"id":258,"title":259,"body":8,"description":8,"displayTitle":8,"extension":15,"groupId":202,"indexInGroup":30,"kanda":46,"meaning":260,"meta":263,"navLabel":264,"navigation":28,"parentEpisode":86,"path":267,"seo":268,"slug":269,"stem":270,"text":271,"textIAST":272,"type":108,"verseIndex":273,"verseLabel":274,"__hash__":275},"verses\u002Fayodhyakand\u002Fas-abhilashu-nagar-sab-kahu.yml","As Abhilashu Nagar Sab Kahu",{"hi":261,"en":262},"नगर के सब की ऐसी ही अभिलाषा है। परन्तु कैकेयी के हृदय में बड़ी जलन हो रही है। कुसंगति पाकर कौन नष्ट नहीं होता। नीच के मत के अनुसार चलने से चतुराई नहीं रह जाती।","This is the desire of everyone in the city. But Kaikeyi's heart burns with intense jealousy. Who does not perish by falling into bad company? When one follows the counsel of the low-minded, cleverness does not remain.",{},{"hi":265,"en":266},"अस अभिलाषु नगर सब काहू","As abhilashu nagar sab kahu","\u002Fayodhyakand\u002Fas-abhilashu-nagar-sab-kahu",{},"as-abhilashu-nagar-sab-kahu","ayodhyakand\u002Fas-abhilashu-nagar-sab-kahu","अस अभिलाषु नगर सब काहू। कैकयसुता हृदयँ अति दाहू॥\nको न कुसंगति पाइ नसाई। रहइ न नीच मतें चतुराई॥","asa abhilāṣu nagara saba kāhū। kaikayasutā hṛdayaṃ ati dāhū॥\nko na kusaṃgati pāi nasāī। rahai na nīca mateṃ caturāī॥",122,{"en":174,"hi":175},"AU5IVGVYufWG3Gq1W6jMEXdUh1IRnLlLVApFlqqfdOc",{"episodeCount":277,"prev":278,"next":281},49,{"slug":75,"kanda":46,"id":30,"title":279,"shortTitle":280,"kandaTitle":5,"episodeCount":277},{"hi":77,"en":78},{"hi":80,"en":81},{"slug":66,"kanda":46,"id":65,"title":282,"shortTitle":283,"kandaTitle":5,"episodeCount":277},{"hi":68,"en":69},{"hi":71,"en":72},1785773644093]